یکی از مهمترین زیرمجموعههای این خانواده، آلیاژ مس-کروم-زیرکونیوم است که به دلیل ویژگیهای منحصر بهفرد، در کاربردهای حساس صنعتی مورد توجه قرار گرفته است.
کاربردهای صنعتی آلیاژ مس-کروم-زیرکونیوم
از برجستهترین کاربردهای آلیاژ Cu-Cr-Zr میتوان به استفاده در ساخت الکترودهای جوشکاری مقاومتی، قرقرههای جوش، صفحات خنککننده سیستمهای خنکسازی صنعتی، قالبهای ریختهگری تحت فشار، سینکهای حرارتی در تجهیزات الکترونیکی و حتی اجزای یاتاقانها در محیطهایی با فشار و دمای بالا اشاره کرد.
در صنایع خودروسازی و تولید قطعات الکترونیکی، استفاده از این آلیاژ به دلیل پایداری حرارتی و مکانیکی بالا در حین عملیات جوشکاری نقطهای بهشدت گسترش یافته است. همچنین در صنایع دفاعی و انرژی، سینکهای حرارتی ساختهشده از این آلیاژ بهعنوان گزینهای قابلاتکا در سامانههای انتقال حرارت عمل میکنند.
ویژگیهای الکتریکی و مکانیزم استحکام
ترکیب سهگانه مس، کروم و زیرکونیوم با کنترل دقیق درصد عناصر، منجر به ایجاد ساختاری پایدار و بهینه میشود. کروم و زیرکونیوم تمایل زیادی به تشکیل فازهای ثانویه دارند که از طریق رسوبگذاری ریزدانه، باعث افزایش قابل توجه استحکام میشوند.
همزمان، به دلیل حلالیت بسیار پایین این عناصر در مس، ساختار نهایی همچنان دارای هدایت الکتریکی بالاست. این ترکیب خواص، آلیاژ مذکور را برای ساخت قطعاتی که همزمان نیاز به هدایت بالا و استحکام زیاد دارند، به گزینهای ایدهآل تبدیل کرده است.
تأثیر کروم و پیرسازی بر هدایت الکتریکی
در حالت محلول جامد، اتمهای کروم در شبکه مس موجب پراکندگی الکترونها و افزایش مقاومت ویژه میشوند. اما در فرآیند پیرسازی (aging)، این اتمها از محلول خارج شده و به شکل رسوبات ریز ظاهر میشوند که نهتنها به افزایش استحکام کمک میکنند بلکه باعث بازیابی نسبی هدایت الکتریکی نیز میشوند.
به عنوان نمونه، در یک قطعه الکترود جوشکاری مقاومتی که با آلیاژ Cu-Cr-Zr ساخته شده است، پس از عملیات پیرسازی مناسب، هدایت الکتریکی آن تا حدود 80% IACS و استحکام آن تا حدود 480 MPa قابل افزایش است.
خواص فیزیکی و استانداردهای فنی
استاندارد DIN 17666 مشخصات فنی دقیقی را برای این آلیاژ تعریف کرده است. در جدول زیر، برخی از مهمترین خواص فیزیکی آن ذکر شدهاند:
| خواص | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| چگالی | 8.89 | g/cm³ |
| هدایت الکتریکی | 75-85 | %IACS |
| هدایت حرارتی | 300-340 | W/m·K |
| نقطه ذوب | 1083 | °C |
استانداردهای رایج صنعتی که استفاده از این آلیاژ در کاربردهای مختلف را پوشش میدهند، عبارتاند از:
| کاربرد | استاندارد |
|---|---|
| الکترود جوشکاری | DIN 17666 2.1293 |
| قالب ریختهگری | DIN EN 12163 / 12165 |
| صفحات خنککننده صنعتی | ASTM B641 |
ترکیب شیمیایی این آلیاژ مطابق با استاندارد DIN 17666 به شرح زیر است:
| عنصر | درصد وزنی |
|---|---|
| مس (Cu) | بالانس |
| کروم (Cr) | 0.5 - 1.2 |
| زیرکونیوم (Zr) | 0.03 - 0.15 |
| ناخالصیها | < 0.1 |
خواص مکانیکی
آلیاژ Cu-Cr-Zr ترکیبی از مقاومت بالا و چقرمگی مناسب را ارائه میدهد. در جدول زیر، برخی از خواص مکانیکی مهم این آلیاژ آمده است:
| پارامتر | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| استحکام کششی (Tensile Strength) | 410 - 500 | MPa |
| سختی (Vickers) | 115 - 135 | HV |
| ازدیاد طول | 10 - 20 | % |
این خواص، این آلیاژ را برای قطعاتی که تحت بارگذاریهای متناوب و شوک حرارتی قرار دارند بسیار مناسب کرده است.
خدمات ما در ایده پویان
در شرکت ایده پویان، ما با استفاده از دانش فنی بهروز و تجهیزات تخصصی، خدمات مشاوره، طراحی، تولید و بهینهسازی آلیاژهای صنعتی از جمله آلیاژ مس-کروم-زیرکونیوم را ارائه میدهیم. این خدمات شامل تحلیل ترکیب شیمیایی، شبیهسازی فرآیندهای حرارتی، انجام تستهای مکانیکی و تولید نیمهصنعتی برای کاربردهای خاص میباشد.
چنانچه در زمینه توسعه مواد نوین یا بهبود خواص آلیاژها به دنبال راهکارهای مهندسی هستید، با ما تماس بگیرید.
ایده پویان فلز اصفهان